جراحی دندان عقل
جراحی دندان عقل یکی از رایجترین اقدامات دندانپزشکی است که برای خارج کردن دندان عقل نهفته، نیمهنهفته یا زاویهدار انجام میشود. این دندانها میتوانند باعث درد، تورم، التهاب لثه و حتی آسیب به دندانهای مجاور شوند. جراحی دندان عقل با بررسی دقیق و ...
جراحی دندان عقل یکی از رایجترین اقدامات دندانپزشکی است که برای خارج کردن دندان عقل نهفته، نیمهنهفته یا زاویهدار انجام میشود. این دندانها میتوانند باعث درد، تورم، التهاب لثه و حتی آسیب به دندانهای مجاور شوند. جراحی دندان عقل با بررسی دقیق وضعیت دندان و فک، استفاده از بیحسی یا بیهوشی و تکنیکهای مدرن، روندی ایمن و مؤثر برای حفظ سلامت دهان ارائه میدهد. در این مقاله به بررسی دلایل، مراحل، مراقبتها و نکات مهم بعد از جراحی دندان عقل میپردازیم تا با آگاهی کامل بتوانید این عمل را انجام دهید.
مراحل جراحی دندان عقل
جراحی دندان عقل یک روند چند مرحلهای است که با دقت انجام میشود تا دندان با کمترین آسیب به بافتهای اطراف خارج شود و روند بهبود سریعتر باشد. مراحل اصلی شامل معاینه، آمادهسازی، جراحی، و مراقبت پس از عمل است.
1. معاینه و تصویربرداری
- دندانپزشک ابتدا وضعیت دندان عقل، زاویه رشد و نزدیکی آن به عصبها را بررسی میکند.
- معمولاً از عکس رادیوگرافی (X-ray) یا سیتی اسکن (CBCT) استفاده میشود تا اطلاعات دقیق درباره محل، عمق و وضعیت استخوان اطراف دندان به دست آید.
- این مرحله به تعیین روش جراحی، نوع بیحسی و پیشبینی مشکلات احتمالی کمک میکند.
2. برنامهریزی و آمادهسازی قبل از جراحی
- بررسی سوابق پزشکی بیمار، داروهای مصرفی و شرایط عمومی سلامت دهان و دندان.
- توصیه به مصرف یا اجتناب از برخی داروها قبل از عمل (مثل داروهای رقیقکننده خون).
- در موارد اضطراری یا پیچیده، ممکن است بیهوشی عمومی یا آرامبخش برنامهریزی شود.
3. بیحسی یا بیهوشی
- بیحسی موضعی: رایجترین روش که فقط ناحیه اطراف دندان بیحس میشود.
- بیهوشی یا آرامبخش: در بیمارانی که اضطراب شدید دارند یا جراحی پیچیده است، از این روش استفاده میشود تا تجربه عمل راحت و بدون درد باشد.
- انتخاب روش بیحسی بسته به وضعیت دندان و شرایط بیمار متفاوت است.
4. برش لثه و دسترسی به دندان
- در دندانهای روییده، معمولاً برش لثه نیاز نیست و دندان مستقیم خارج میشود.
- در دندانهای نیمهنهفته یا نهفته، لثه برش داده میشود و گاهی مقداری از استخوان اطراف تراشیده میشود تا دندان راحتتر خارج شود.
- این مرحله کمک میکند فشار کمتری به بافتهای اطراف وارد شود و ریسک آسیب به دندانهای مجاور کاهش یابد.
5. خارج کردن دندان
- دندان ممکن است به صورت کامل یا قطعهقطعه خارج شود، مخصوصاً در دندانهای نهفته که دسترسی مستقیم به تاج دندان دشوار است.
- خارج کردن به صورت مرحلهای باعث میشود فشار و آسیب به استخوان و بافت نرم کمتر باشد.
- در این مرحله، دندانپزشک مراقب است تا هیچ قطعهای باقی نماند که باعث التهاب یا عفونت شود.
6. پاکسازی و بستن محل جراحی
- پس از خارج شدن دندان، محل جراحی به دقت تمیز میشود تا خونریزی و عفونت کنترل شود.
- محل با بخیه جذبی یا غیرجذبی بسته میشود تا لثه به خوبی ترمیم شود.
- در برخی موارد، ممکن است گاز استریل یا پانسمان موقت برای کنترل خونریزی قرار داده شود.
7. مراقبت بعد از عمل
- استفاده از کمپرس سرد در ۲۴ ساعت اول برای کاهش تورم.
- مصرف داروهای تجویز شده توسط دندانپزشک، شامل مسکن و در صورت نیاز آنتیبیوتیک.
- خوردن غذاهای نرم و خنک در روزهای اول بعد از جراحی.
- شستشوی آرام محل جراحی و عدم دستکاری بخیهها.
- اجتناب از سیگار، دخانیات و فعالیتهای سنگین تا چند روز بعد از عمل.
- مراجعه فوری در صورت خونریزی شدید، درد غیرقابل تحمل یا تب.
8. پیگیری و بهبود کامل
- معمولاً ۷ تا ۱۴ روز طول میکشد تا محل جراحی بهبود نسبی پیدا کند.
- بخیههای جذبی خود به خود جذب میشوند و بخیههای غیرجذبی حدود یک هفته بعد کشیده میشوند.
- در طول این دوره، بیمار باید مراقبتهای بهداشتی دهان را رعایت کند تا عفونت یا التهاب رخ ندهد.
مراقبتهای بعد از جراحی دندان عقل
پس از جراحی دندان عقل، رعایت چند نکته مهم باعث کاهش درد و تورم، جلوگیری از عفونت و سرعت گرفتن روند بهبود میشود. با انجام صحیح مراقبتها، میتوان از عوارضی مثل خونریزی زیاد، خشک شدن حفره دندان یا التهاب جلوگیری کرد. مهمترین مراقبتها عبارتاند از:
کنترل خونریزی
پس از جراحی، یک گاز استریل روی زخم قرار میگیرد که باید ۳۰ تا ۴۵ دقیقه محکم نگه داشته شود. اگر خونریزی ادامه داشت، گاز جدید قرار دهید. از تف کردن شدید و شستشوی مکرر دهان پرهیز کنید، زیرا باعث دوباره شروع شدن خونریزی میشود.
مدیریت درد و تورم
در ۲۴ ساعت اول، هر ۲۰ دقیقه یک بار کمپرس سرد روی گونه بگذارید تا تورم کاهش یابد. داروهای مسکن و آنتیبیوتیک را دقیقاً طبق دستور دندانپزشک مصرف کنید. پس از ۲۴ ساعت میتوان از کمپرس گرم برای کاهش سفتی عضلات استفاده کرد.
رعایت تغذیه صحیح
در روزهای اول، غذاهای نرم و خنک مثل سوپ رقیق، پوره سیبزمینی، ماست و اسموتی بهترین گزینهها هستند. از مصرف غذاهای سفت، داغ، تند و خشک پرهیز کنید. هرگز نوشیدنیها را با نی مصرف نکنید، زیرا مکش باعث باز شدن لخته خون و ایجاد درد شدید میشود.
بهداشت دهان و تمیز نگه داشتن محل جراحی
روز اول دهان خود را نشویید. از روز دوم، شستشوی ملایم با آب نمک ولرم را ۲ تا ۳ بار در روز انجام دهید. مسواک زدن را ادامه دهید اما به محل جراحی، بخیهها یا ناحیه زخم فشار وارد نکنید.
استراحت کافی و پرهیز از فعالیت سنگین
در ۲۴ ساعت اول بهتر است بیشتر استراحت کنید و موقع خوابیدن از چند بالش استفاده کنید تا سرتان بالاتر باشد. فعالیتهای سنگین مانند ورزش، دویدن یا بلند کردن اجسام سنگین تا ۳ روز ممنوع است.
اجتناب از سیگار و الکل
سیگار کشیدن حداقل تا ۷۲ ساعت ممنوع است؛ زیرا میتواند باعث «خشک شدن حفره دندان» و درد شدید شود. مصرف الکل نیز حداقل یک روز پس از جراحی توصیه نمیشود.
مراقبت از بخیهها
اگر بخیهها جذبی هستند، به مرور خودبهخود از بین میروند. در صورت استفاده از بخیه غیرجذبی، باید طبق زمان گفتهشده به مطب مراجعه کنید. از دستکاری بخیهها با زبان یا انگشت پرهیز کنید.
نشانههای خطر که باید جدی گرفته شوند
در صورت مشاهده علائم زیر حتماً با دندانپزشک تماس بگیرید:
- خونریزی شدید یا طولانی
- درد رو به افزایش بعد از روز سوم
- بوی بد دهان و مزه ناخوشایند شدید
- تورم بسیار زیاد یا تب
- خروج چرک یا علائم عفونت
بعد از جراحی دندان عقل چی بخوریم؟
بعد از جراحی دندان عقل، انتخاب غذای مناسب نقش مهمی در کاهش درد، جلوگیری از تحریک محل زخم و سرعت گرفتن روند بهبود دارد. بهتر است در چند روز اول غذاهایی مصرف کنید که نرم، خنک و بدون نیاز به جویدن زیاد باشند. در ادامه بهترین غذاهایی که میتوانید بعد از جراحی دندان عقل بخورید را معرفی کردهایم:
سوپهای رقیق و ولرم سوپ مرغ، سبزیجات یا عدسی رقیق بهترین انتخاب هستند. فقط باید خیلی داغ نباشند تا محل زخم را تحریک نکنند.
ماست ماست سرد، بدون تکههای میوه، غذای ایدهآلی است که هم نرم است و هم باعث تسکین محل جراحی میشود.
پوره سیبزمینی نرم، سیرکننده و راحت برای خوردن بدون جویدن. فقط دمای آن باید ملایم باشد.
اسموتیها اسموتیهای خنک بدون نی مصرف شوند، زیرا مکش نی ممکن است باعث خونریزی شود.
بستنی یا دسرهای خنک مواد خنک به کاهش تورم کمک میکنند. فقط بستنی بدون مغزها یا تکههای سفت انتخاب کنید.
تخممرغ همزده نرم غذایی مقوی، سبک و راحت برای خوردن بدون فشار روی جای زخم.
ژله و پودینگ بافت نرم و راحتی دارند و هیچ آسیبی به محل جراحی نمیزنند.
آش رقیق آشهایی که آبکی و نرم هستند میتوانند گزینه خوبی باشند، البته بدون پیاز داغ یا تکههای سفت.
برنج کته نرم از روز دوم یا سوم میتوانید برنج بسیار نرم و کته مصرف کنید.
غذاهایی که نباید بعد از جراحی دندان عقل بخورید
- غذاهای سفت و خشک مثل آجیل، چیپس، نان خشک
- غذاهای خیلی داغ
- غذاهای تند
- نوشیدنی با نی
- غذاهایی که تکهتکه میشوند و ممکن است وارد زخم شوند (مثل تخمه، بیسکویت خشک)
ترمیم دندان عقل
ترمیم دندان عقل معمولاً زمانی انجام میشود که این دندان دچار پوسیدگی شده باشد اما همچنان قابلیت درمان و حفظ شدن را داشته باشد. برخلاف تصور بسیاری، همه دندانهای عقل نیاز به کشیدن ندارند؛ اگر دندان عقل کاملاً روییده، قابل دسترسی و سالم باشد، میتوان آن را مانند سایر دندانها ترمیم کرد. با این حال، تصمیم نهایی به موقعیت دندان، میزان پوسیدگی و نظر دندانپزشک بستگی دارد.
چه زمانی ترمیم دندان عقل امکانپذیر است؟
ترمیم دندان عقل در شرایط زیر انجام میشود:
- دندان عقل کاملاً از لثه بیرون آمده باشد.
- پوسیدگی سطحی یا متوسط داشته باشد.
- موقعیت دندان باعث گیر غذایی یا فشار روی دندانهای دیگر نشود.
- دسترسی دندانپزشک به دندان برای درمان راحت باشد.
مراحل ترمیم دندان عقل
- معاینه و عکسبرداری
برای بررسی میزان پوسیدگی و ساختار دندان انجام میشود. - بیحسی موضعی
برای جلوگیری از درد هنگام کار روی دندان. - برداشتن پوسیدگی
بخشهای خرابشده دندان برداشته میشود. - پرکردن دندان
از مواد کامپوزیت یا آمالگام برای پرکردن و ترمیم استفاده میشود. - صیقل و شکلدهی
دندان به شکل طبیعی اصلاح میشود تا هنگام جویدن مشکلی ایجاد نکند.
انواع روشهای ترمیم دندان عقل
- پرکردگی کامپوزیت یا آمالگام
برای پوسیدگیهای سطحی تا متوسط در دندان عقل روییده. - اینله و اونله (Inlay & Onlay)
برای پوسیدگیهای عمیقتر که حجم زیادی از تاج آسیب دیده اما هنوز قابل حفظ است. - روکشگذاری (Crown)
زمانی که ساختار دندان ضعیف شده و نیاز به تقویت کامل دارد. - درمان ریشه (عصبکشی)
برای پوسیدگیهای عمیق که به عصب رسیده و درد یا التهاب ایجاد کرده است. - ترمیم محافظهکارانه (فلورایدتراپی یا سیلانت)
مناسب برای پوسیدگیهای اولیه و جلوگیری از پیشرفت آسیب. - ترمیم موقت
در شرایطی که دندان عفونت دارد یا نیاز به درمان مرحلهای قبل از ترمیم دائمی وجود دارد.
مراقبتهای بعد از ترمیم دندان عقل
بعد از ترمیم دندان عقل، رعایت چند نکته ساده اما مهم میتواند به بهبود سریعتر، کاهش درد و جلوگیری از آسیب دوباره کمک کند. این مراقبتها باعث میشوند ترمیم دوام بیشتری داشته باشد و دندان دچار حساسیت یا التهاب نشود. در ادامه مهمترین مواردی که باید رعایت کنید را آوردهام:
مهمترین مراقبتها بعد از ترمیم دندان عقل
- تا دو ساعت بعد از ترمیم چیزی نخورید تا ماده ترمیمی کاملاً سفت شود.
- تا ۲۴ ساعت غذاهای نرم مصرف کنید و سمت مقابل دندان ترمیمشده بجوید.
- از غذاهای خیلی سفت یا چسبنده پرهیز کنید مثل آجیل، تهدیگ، آبنبات، آدامس و کارامل.
- حساسیت به سرما و گرما طبیعی است اما اگر بیش از چند روز طول کشید، به دندانپزشک اطلاع دهید.
- شستوشوی دهان با آب نمک ولرم از روز بعد کمک میکند التهاب کمتر شود.
- مسواک زدن با ملایمت اطراف دندان ترمیمشده را تمیز نگه میدارد اما فشار زیاد ندهید.
- اگر رزین کامپوزیت استفاده شده تا چند ساعت از نوشیدنیهای رنگی مثل قهوه، چای و دلستر پرهیز کنید.
- ازتکان دادن یا بازی با زبان روی ترمیم خودداری کنید چون ممکن است باعث لق شدن آن شود.
- در صورت درد شدید، لق شدن ترمیم یا احساس بلندی پرکردگی فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید.
عصبکشی دندان عقل
عصبکشی دندان عقل یکی از درمانهایی است که تنها در شرایط خاص انجام میشود. معمولاً دندانپزشکان ترجیح میدهند دندان عقل را در صورت ایجاد مشکل کشیده و حذف کنند، زیرا دسترسی به آن سخت است و احتمال موفقیت درمانهای ریشه کمتر از دندانهای دیگر است. با این حال، اگر دندان عقل کاملاً رشد کرده، در موقعیت مناسب باشد و ارزش حفظ کردن داشته باشد، عصبکشی میتواند گزینهای مناسب باشد.
مراحل عصبکشی دندان عقل
1. معاینه و ارزیابی دقیق دندان
در اولین مرحله، دندانپزشک با کمک رادیوگرافی (عکس OPG یا پریاپیکال) وضعیت ریشهها، عمق پوسیدگی و احتمال درگیری عصب را بررسی میکند. این مرحله مشخص میکند که آیا دندان قابل درمان است یا کشیدن گزینه بهتری است.
2. بیحسی کامل و کنترل درد
دندان عقل معمولاً با ریشههای پیچیده همراه است، بنابراین بیحسی عمیق و کامل ضروری است تا بیمار هیچ دردی احساس نکند. گاهی نیاز به تزریق چند مرحلهای وجود دارد.
3. ایجاد دسترسی به پالپ (عصب دندان)
دندانپزشک سطح دندان را تمیز کرده و با ابزار مخصوص، راه ورودی به اتاقک پالپ را باز میکند.
این مرحله در دندان عقل به دلیل موقعیت عقب فک، ممکن است کمی زمانبرتر باشد.
4. پاکسازی کانالها و حذف عفونت
مهمترین بخش درمان همین مرحله است.
با استفاده از فایلهای ظریف و محلولهای ضدعفونیکننده، تمام بافتهای آلوده، اعصاب مرده و چرکها از کانالها خارج میشوند.
در دندان عقل معمولاً کانالها پیچخورده، باریک و متعدد هستند؛ همین باعث پیچیدگی کار میشود.
5. شکلدهی ریشهها برای پر کردن
کانالها باید کاملاً فرمدهی شوند تا بتوان آنها را بدون نفوذ هوا یا باکتری، پر کرد.
دندانپزشک کانالها را اندازهگیری و برای مرحله نهایی آماده میکند.
6. پر کردن کانالها با مواد مخصوص (گوتاپرکا)
بعد از ضدعفونی کامل، کانالها با مادهای لاستیکیشکل به نام گوتاپرکا پر میشوند.
این ماده از نفوذ عفونت به ریشه جلوگیری میکند و دندان را پایدار نگه میدارد.
7. ترمیم تاج دندان یا گذاشتن روکش
پس از عصبکشی، معمولاً دندان عقل ضعیف میشود و برای جلوگیری از شکستگی باید ترمیم شود:
- پر کردن معمولی
- یا گذاشتن روکش (اگر ساختار دندان آسیبدیده باشد)
8. بررسی نهایی و ارائه توصیههای مراقبتی
در پایان، دندانپزشک وضعیت ترمیم را بررسی کرده و نکات لازم مثل مصرف آنتیبیوتیک، مسکن و محدودیت غذایی را توضیح میدهد.
مراقبتهای بعد از عصبکشی دندان عقل
- رعایت بهداشت دهان و مسواکزدن ملایم اطراف دندان درمانشده
- استفاده از آبنمک ولرم برای کاهش التهاب از روز دوم
- پرهیز از غذاهای سفت، چسبنده، ترد و خیلی داغ
- مصرف غذاهای نرم مانند سوپ، پوره، ماست و تخممرغ
- مصرف منظم داروهای تجویزشده توسط دندانپزشک
- جویدن غذا با سمت مقابل حداقل تا ۴۸ ساعت
- خودداری از سیگار، قلیان و دخانیات
- پرهیز از نوشیدنیهای خیلی سرد یا خیلی داغ
- اجتناب از فعالیت سنگین و ورزش تا یک یا دو روز
- توجه به علائم هشدار مانند درد شدید، تب، تورم یا بوی بد دهان
- مراجعه برای ویزیت بعدی و بررسی ترمیم یا نیاز به روکش