جرم گیری
جرمگیری یکی از روشهای مؤثر و ضروری برای حفظ سلامت دهان و دندان است که باعث پاکسازی پلاکها و رسوبات سخت شده روی دندانها میشود. انجام منظم جرمگیری نه تنها ظاهر دندانها را زیباتر میکند، بلکه از بروز التهاب لثه، خونریزی و بوی بد دهان جلوگیری ...
جرمگیری یکی از روشهای مؤثر و ضروری برای حفظ سلامت دهان و دندان است که باعث پاکسازی پلاکها و رسوبات سخت شده روی دندانها میشود. انجام منظم جرمگیری نه تنها ظاهر دندانها را زیباتر میکند، بلکه از بروز التهاب لثه، خونریزی و بوی بد دهان جلوگیری میکند و سلامت عمومی دندانها را بهبود میبخشد. این روش ساده اما حیاتی نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی و بیماریهای لثه دارد و لبخندی سالم و جذاب برای شما به ارمغان میآورد.
جرم دندان چیست؟
جرم دندان (Calculus) یک رسوب سخت است که از تجمع پلاکهای میکروبی و مواد معدنی موجود در بزاق تشکیل میشود. این رسوبات معمولاً به مرور زمان روی سطح دندانها و زیر لثه شکل میگیرند و با مسواک زدن معمولی قابل از بین رفتن نیستند.
انواع جرم دندان
- جرم مرئی (Supragingival Calculus): روی سطح دندانها و بالای خط لثه تشکیل میشود و معمولاً رنگی زرد یا سفید دارد.
- جرم زیر لثهای (Subgingival Calculus): زیر خط لثه تشکیل میشود و رنگ آن معمولاً تیره است. این نوع جرم بیشتر باعث التهاب لثه و بیماریهای لثه میشود.
علل ایجاد جرم دندان
تجمع جرم دندان میتواند ناشی از چند عامل باشد:
- بهداشت نامناسب دهان: مسواک نزدن منظم و استفاده نکردن از نخ دندان.
- تغذیه نامناسب: مصرف زیاد قند و نشاسته که باعث رشد پلاکهای میکروبی میشود.
- سیگار و قلیان: مصرف دخانیات باعث تسریع رسوب مواد معدنی روی دندان میشود.
- بیماریها و داروها: برخی بیماریها و داروها موجب خشکی دهان و افزایش تشکیل جرم میشوند.
- ژنتیک: برخی افراد به دلیل ژنتیک بیشتر مستعد تشکیل جرم هستند.
پیشگیری از تشکیل جرم دندان
- مسواک زدن حداقل دو بار در روز با خمیر دندان فلورایددار.
- استفاده منظم از نخ دندان و دهانشویه ضدعفونیکننده.
- کاهش مصرف شیرینیجات و نوشیدنیهای شیرین.
- مراجعه منظم به دندانپزشک برای چکاپ و جرمگیری دورهای.
فواید جرم گیری دندان
جرمگیری دندان بیش از زیبایی دندانها، برای سلامت دهان و بدن مفید است:
- حذف پلاک و جرمهای سخت که مسواک قادر به پاکسازی آن نیست.
- جلوگیری از التهاب و خونریزی لثه.
- کاهش بوی بد دهان.
- پیشگیری از پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه.
- افزایش طول عمر دندانها و حفظ سلامت عمومی دهان.
روشهای جرم گیری دندان
جرمگیری دندان یکی از روشهای کلیدی برای حفظ سلامت دهان و دندان است و به حذف پلاکها و رسوبات سخت شده روی دندانها کمک میکند. این فرآیند میتواند با روشهای مختلفی انجام شود که بسته به نیاز و وضعیت دندانها توسط دندانپزشک انتخاب میشود.
جرم گیری دستی (Manual Scaling)
در این روش، دندانپزشک از ابزارهای دستی مخصوص به نام کِورِت (Curette) و اسکیلر (Scaler) استفاده میکند تا جرمها و پلاکهای سخت شده روی سطح دندان و زیر لثه را به دقت جدا کند. این روش نیازمند مهارت بالای دندانپزشک است و برای نقاطی که دسترسی به آنها سخت است، بسیار مناسب است. گرچه زمان بیشتری میبرد، اما دقت بالایی دارد و میتواند جرمهای کوچک و دقیق را بدون آسیب به مینای دندان پاک کند.
جرم گیری اولتراسونیک (Ultrasonic Scaling)
در این روش از دستگاه اولتراسونیک استفاده میشود که با ایجاد ارتعاشات با فرکانس بالا، جرمها را خرد کرده و از سطح دندان جدا میکند. جریان آب یا اسپری همراه دستگاه، ذرات خرد شده را از دهان پاک میکند و همزمان سطح دندان را خنک میکند. مزایای این روش شامل سرعت بالاتر، کاهش فشار روی دندان و راحتی بیشتر برای بیمار است. جرمگیری اولتراسونیک به ویژه برای حذف جرمهای زیر لثهای یا رسوبات سنگین بسیار کارآمد است.
پولیش دندان (Dental Polishing)
پس از انجام جرمگیری، سطح دندانها با پولیش یا خمیر مخصوص دندان صیقل داده میشود تا صاف و یکنواخت شود. این فرآیند باعث میشود ذرات غذا و پلاک دوباره به سطح دندان نچسبند و سلامت لثه حفظ شود. پولیش دندان همچنین به بهبود ظاهر دندانها و درخشان شدن آنها کمک میکند و تجربهای خوشایند و تمیز برای بیمار ایجاد میکند.
روشهای تکمیلی
در برخی موارد، دندانپزشک ممکن است از دهانشویه ضدباکتری و فلوراید درمانی پس از جرمگیری استفاده کند تا لثهها تقویت شده و مینای دندان در برابر پوسیدگی مقاوم شود. همچنین توصیه میشود بیماران بعد از جرمگیری، مراقبتهای خانگی مانند مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و مراجعه دورهای به دندانپزشک را رعایت کنند تا نتیجه جرمگیری ماندگار باشد.
جرم گیری دندان با فشار آب (Water Jet / Water Flossing)
جرمگیری دندان با فشار آب یکی از روشهای نوین و کمتهاجمی برای پاکسازی پلاکها، ذرات غذایی و باکتریها از سطح دندانها و لثهها است. این روش با استفاده از جت یا جریان آب پرفشار انجام میشود و به آن واتر فلاسر (Water Flosser) یا ایر واتر جت نیز گفته میشود.
نحوه عملکرد
- دستگاه واتر فلاسر، آب را با فشار کنترلشده به سمت شیارهای بین دندانها و لثهها پرتاب میکند.
- جریان آب ذرات غذایی و پلاکها را از بین میبرد و حتی به مناطق زیر لثهای نیز دسترسی پیدا میکند.
- در برخی مدلها، امکان افزودن دهانشویه به آب وجود دارد که باعث ضدعفونی شدن بیشتر دندانها و لثهها میشود.
مزایای جرمگیری با فشار آب
- کمتهاجمی و بدون درد: برخلاف ابزارهای دستی یا اولتراسونیک، فشار آب باعث آسیب به مینای دندان نمیشود.
- دسترسی به نقاط سخت: جریان آب میتواند به شیارهای عمیق لثه و فضای بین دندانها برسد.
- کاهش التهاب لثه: فشار آب موجب ماساژ لثه و تحریک جریان خون میشود که سلامت لثهها را بهبود میبخشد.
- پاکسازی ذرات غذایی: بهویژه برای افرادی که از براکت، ایمپلنت یا پروتز استفاده میکنند، بسیار مفید است.
محدودیتها
- جرمهای سخت و قدیمی روی دندان ممکن است با فشار آب به تنهایی پاک نشوند و نیاز به روشهای سنتی مانند اولتراسونیک یا دستی داشته باشند.
- استفاده نادرست یا فشار بسیار بالا ممکن است باعث تحریک لثه شود، بنابراین بهتر است زیر نظر متخصص یا با آموزش صحیح استفاده شود.
مراحل جرم گیری دندان
جرمگیری دندان یک فرآیند دقیق و مرحلهای است که توسط دندانپزشک یا بهداشتکار دهان انجام میشود تا دندانها و لثهها سالم و تمیز باقی بمانند. این مراحل به شرح زیر است:
۱. معاینه و ارزیابی اولیه
قبل از شروع جرمگیری، دندانپزشک وضعیت دندانها و لثهها را بررسی میکند. در این مرحله:
- وجود پوسیدگیها و التهاب لثه بررسی میشود.
- عمق شیارهای لثه و وجود جرمهای زیر لثهای مشخص میشود.
- عکس رادیوگرافی در صورت نیاز برای ارزیابی دقیقتر گرفته میشود.
۲. آمادهسازی و ضدعفونی
قبل از شروع، ابزارهای دندانپزشکی استریل میشوند و دهان بیمار با دهانشویه ضدعفونی میگردد تا محیط کاملاً تمیز و ایمن باشد.
۳. جرمگیری
در این مرحله، دندانپزشک یا بهداشتکار دهان، پلاکها و رسوبات سخت شده روی سطح دندان و زیر لثه را با روشهای زیر پاک میکند:
- جرمگیری دستی: استفاده از ابزارهای مخصوص برای تراشیدن دقیق جرمها.
- جرمگیری اولتراسونیک: استفاده از دستگاه اولتراسونیک برای خرد کردن و جدا کردن جرمها با ارتعاشات با فرکانس بالا.
۴. پولیش دندان
پس از پاکسازی جرمها، سطح دندانها با پولیش یا خمیر مخصوص صیقل داده میشود تا سطح صاف و یکنواخت ایجاد شود و از چسبیدن دوباره پلاک جلوگیری شود.
۵. شستوشو و پاکسازی نهایی
دهان بیمار با آب یا محلول مخصوص شسته میشود تا ذرات باقیمانده جرم و خمیر پولیش کاملاً پاک شود.
۶. آموزش مراقبتهای بعد از جرمگیری
دندانپزشک توصیههای زیر را به بیمار ارائه میدهد:
- رعایت بهداشت دهان با مسواک زدن و استفاده از نخ دندان.
- پرهیز از مصرف غذاهای رنگی یا نوشیدنیهای تیره تا چند ساعت پس از جرمگیری.
- مراجعه دورهای برای چکاپ و جرمگیری منظم، معمولاً هر ۶ ماه یک بار
چرا بعد از جرم گیری دندان زرد میشود؟
بعد از جرمگیری دندان، ممکن است دندانها کمی زردتر به نظر برسند و این مسئله معمولاً طبیعی است. دلایل اصلی آن عبارتاند از:
برداشته شدن لایه جرم و پلاک: روی دندانها پلاک و جرم تجمع میکنند که گاهی رنگ آنها روشن یا سفید به نظر میرسد. وقتی این لایه برداشته شود، رنگ طبیعی دندان که معمولاً کمی زرد است، نمایان میشود.
نمایان شدن عاج دندان: زیر مینای سفید دندانها، لایهای به نام عاج وجود دارد که رنگی کرم تا زرد دارد. پس از جرمگیری، این لایه بیشتر دیده میشود و دندانها زردتر به نظر میرسند.
تغییر در بازتاب نور: سطح دندانها پس از جرمگیری صافتر میشود و نور به شکل متفاوتی منعکس میشود که میتواند رنگ دندان را کمی زردتر نشان دهد.
حساسیت به رنگ مواد غذایی و نوشیدنیها: دندانهای تازه جرمگیری شده به رنگپذیری بیشتری حساس هستند و نوشیدنیهایی مانند چای، قهوه و نوشابه ممکن است باعث زرد شدن زودهنگام شوند.
چند ساعت پس از جرم گیری دندان میتوان غذا خورد؟
بعد از جرمگیری دندان، رعایت مراقبتهای غذایی اهمیت زیادی دارد تا اثرات درمان حفظ شود و لثهها و دندانها فرصت بازیابی داشته باشند. دندانها پس از جرمگیری حساس میشوند و لثهها ممکن است کمی تحریک یا خونریزی خفیف داشته باشند، بنابراین رعایت چند نکته ساده میتواند سلامت دهان را تضمین کند.
حداقل ۱ تا ۲ ساعت صبر کنید
پس از پایان جرمگیری، بهتر است حداقل ۱ تا ۲ ساعت از خوردن غذا خودداری کنید. این فاصله زمانی به دندانها و لثهها اجازه میدهد تا آرام شوند و حساسیت اولیه کاهش یابد. در صورتی که لثهها کمی خونریزی داشته باشند یا دندانها حساس باشند، صبر کردن بیشتر کمککننده است.
شروع با غذاهای نرم و ملایم
وقتی دوباره میخواهید غذا بخورید، بهتر است از غذاهای نرم، ولرم و غیر تحریککننده استفاده کنید. از خوردن غذاهای سفت، تند، بسیار داغ یا بسیار سرد خودداری کنید تا لثهها تحریک نشوند و احتمال درد یا خونریزی کاهش یابد.
پرهیز از نوشیدنیها و غذاهای رنگی
دندانها پس از جرمگیری سطحی صاف و تازه دارند و رنگپذیری آنها بیشتر میشود. تا چند ساعت بعد از جرمگیری، از چای، قهوه، نوشابه، سسهای رنگی و مواد غذایی با رنگهای مصنوعی خودداری کنید تا از تغییر رنگ دندان جلوگیری شود.
رعایت بهداشت دهان پس از غذا
بعد از خوردن، دندانها را به آرامی مسواک بزنید یا از دهانشویه ملایم ضدباکتری استفاده کنید تا ذرات غذایی باقیمانده پاک شوند. این کار از رشد باکتریها جلوگیری کرده و باعث میشود اثر جرمگیری ماندگارتر شود.
مراقبتهای تکمیلی
- استفاده از خمیر دندان مخصوص دندانهای حساس برای کاهش حساسیت.
- اجتناب از مصرف غذاهای چسبنده یا شیرین تا چند ساعت اول.
- در صورت وجود درد یا التهاب شدید، میتوان از کمپرس سرد یا داروهای ضد التهاب بدون نسخه (با مشورت دندانپزشک) استفاده کرد.
- مراجعه دورهای به دندانپزشک، معمولاً هر ۶ ماه، برای بررسی و جرمگیری منظم توصیه میشود.
عوارض جانبی احتمالی
جرمگیری دندان در صورت انجام توسط متخصص معمولاً ایمن است، اما ممکن است برخی عوارض خفیف رخ دهد:
- حساسیت موقت دندانها به سرما و گرما.
- التهاب موقت لثهها.
- خونریزی خفیف از لثهها که معمولاً ظرف چند روز برطرف میشود.