ترمیم دندان
ترمیم دندان یکی از مهمترین شاخههای دندانپزشکی ترمیمی است که با هدف حفظ ساختار طبیعی دندان، بازگرداندن زیبایی لبخند و جلوگیری از پیشرفت آسیبهای دندانی انجام میشود. وقتی دندان به دلیل پوسیدگی، شکستگی، سایش یا آسیبهای خارجی دچار مشکل میشود، تر ...
ترمیم دندان یکی از مهمترین شاخههای دندانپزشکی ترمیمی است که با هدف حفظ ساختار طبیعی دندان، بازگرداندن زیبایی لبخند و جلوگیری از پیشرفت آسیبهای دندانی انجام میشود. وقتی دندان به دلیل پوسیدگی، شکستگی، سایش یا آسیبهای خارجی دچار مشکل میشود، ترمیم بهعنوان موثرترین راهکار برای احیای عملکرد و ظاهر آن عمل میکند. این فرایند نهتنها مانع گسترش آسیب و نیاز به درمانهای پیچیدهتر مانند عصبکشی یا کشیدن دندان میشود، بلکه اعتمادبهنفس فرد را در هنگام لبخند زدن و صحبت کردن افزایش میدهد. ترمیم دندان با روشهای مختلفی مانند پر کردن کامپوزیت، آمالگام، اینله و آنله، روکش و حتی ترمیمهای زیبایی انجام میشود که انتخاب نوع درمان به شدت پوسیدگی و شرایط دهان و دندان بستگی دارد.
ترمیم دندان دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
هدف ترمیم دندان، بازگرداندن بخش ازدسترفته یا آسیبدیده دندان است. در این فرایند، دندانپزشک ابتدا قسمت پوسیده یا شکسته را حذف میکند، سپس با مواد مخصوص، شکل و عملکرد طبیعی دندان را دوباره ایجاد میکند. نتیجه نهایی معمولاً کاملاً طبیعی و مشابه دندان اصلی است.
ترمیم باعث میشود:
- دندان دیگر دچار پیشرفت پوسیدگی نشود
- توان جویدن دوباره بهدست آید
- درد و حساسیت از بین برود
- ظاهر دهان زیباتر شود
- ساختار دندان برای سالها حفظ گردد
به بیان ساده، ترمیم دندان همان کاری را برای دندان میکند که یک تعمیرکار حرفهای برای یک قطعه ارزشمند مکانیکی انجام میدهد: جلوگیری از تخریب و بازگرداندن عملکرد کامل.
چه زمانی نیاز به ترمیم دندان است؟
ترمیم دندان زمانی ضرورت پیدا میکند که ساختار دندان به دلیل پوسیدگی، شکستگی، سایش یا هر نوع آسیب دیگر دوام و عملکرد طبیعی خود را از دست داده باشد. برای اینکه دندانپزشک تشخیص دهد آیا دندان نیاز به پرکردن یا ترمیم دارد، از مجموعهای از روشهای معاینه و ابزارهای تشخیصی استفاده میشود. این بررسیها نهتنها میزان پوسیدگی را مشخص میکنند، بلکه تعیین میکنند کدام نوع ترمیم برای دندان مناسبتر است.
در برخی شرایط نیز ممکن است بیمار برای اصلاح رنگ دندانها (مانند بلیچینگ) یا برای افزایش زیبایی لبخند نیاز به ترمیم داشته باشد.
انواع روشهای ترمیم دندان
هر دندان و هر نوع آسیب یک روش مخصوص به خود دارد. در ادامه رایجترین روشها را کامل توضیح دادهایم:
ترمیم با کامپوزیت (پرکردگی همرنگ دندان)
کامپوزیت یکی از محبوبترین روشهاست، مخصوصاً برای دندانهای جلو. این ماده خمیری شکل روی دندان قرار میگیرد، فرم داده میشود و با نور مخصوص سفت میشود.
مزایا
- ظاهر کاملاً طبیعی
- تراش کم دندان
- مناسب برای ترمیم لبپرشدگی
- سریع و مقرونبهصرفه
معایب
- احتمال تغییر رنگ با گذشت زمان
- عمر کمتر نسبت به آمالگام
ترمیم با آمالگام (پرکردگی نقرهای)
این روش قدیمی ولی بسیار مقاوم است و برای دندانهای عقب استفاده میشود.
مزایا
- دوام بسیار بالا
- مناسب برای دندانهای تحت فشار زیاد
معایب
- ظاهر نقرهای و غیرزیبایی
- نیاز به تراش بیشتر دندان
روکش دندان
وقتی آسیب بسیار وسیع باشد و بخش زیادی از دندان از بین رفته باشد، روکش بهترین انتخاب است. روکش مانند یک کلاه محافظ روی دندان قرار میگیرد.
اینله و آنله
ترمیمهایی بین پرکردگی و روکش که در لابراتوار ساخته میشوند و برای پوسیدگی متوسط استفاده میگردند.
ترمیم دندان با لیزر
روشی بسیار مدرن که بدون صدای آزاردهنده، بافت پوسیده را با دقت بالا حذف میکند.
مناسب برای افراد مضطرب، کودکان یا کسانی که بیحسی را دوست ندارند.
درمان ریشه (عصبکشی)
وقتی پوسیدگی به عصب برسد، دیگر ترمیم سطحی کافی نیست. ابتدا عصب عفونی خارج میشود، سپس دندان پر شده و معمولاً روکش میشود.
روش های معاینه برای ترمیم دندان پوسیده شده
در معاینهی دندان پوسیده، دندانپزشک از مجموعهای از روشهای تشخیصی دقیق استفاده میکند تا میزان آسیب، عمق پوسیدگی و بهترین نوع ترمیم را مشخص کند. مهمترین روشهای معاینه برای ترمیم دندان پوسیده شده شامل موارد زیر است:
معاینه بصری (Clinical Examination)
اولین مرحله، بررسی مستقیم دندان با چشم و وسایل اولیه مانند آینه و اکسپلورر است.
در این معاینه دندانپزشک موارد زیر را بررسی میکند:
- تغییر رنگ دندان (قهوهای، سیاه یا سفید گچی)
- وجود حفره یا ساییدگی
- گیر غذایی بین دندانها
- بررسی سلامت لثه اطراف دندان
- حساسیت به لمس یا فشار
عکسبرداری رادیوگرافی (Dental X-ray)
رادیوگرافی مهمترین ابزار برای تشخیص پوسیدگیهای پنهان است. انواع عکسها شامل:
- بایتوینگ (Bitewing): تشخیص پوسیدگیهای بیندندانی و زیر پرکردگیها
- پریاپیکال (Periapical): بررسی ریشه، پالپ و احتمال التهاب
- پانورامیک (OPG): دید کلی از وضعیت دهان برای برنامهریزی درمانهای گسترده
این تصاویر به دندانپزشک کمک میکند عمق پوسیدگی را تشخیص دهد و تصمیم بگیرد که آیا نیاز به ترمیم ساده است یا عصبکشی.
تست حساسیت پالپ (Vitality Test)
این تستها برای تشخیص زنده بودن پالپ دندان انجام میشوند:
- تست سرما
- تست گرما
- تست الکتریکی پالپ (EPT)
اگر دندان به این تحریکات واکنش غیرطبیعی نشان دهد، احتمال درگیری عصب وجود دارد.
پروب کردن با ابزار دندانپزشکی
با استفاده از اکسپلورر سطح دندان بررسی میشود تا:
- میزان نرمی بافت پوسیده
- عمق حفره
- مرز بین بافت سالم و پوسیده
مشخص شود.
لیزر تشخیصی پوسیدگی (Laser Caries Detection)
برخی کلینیکها از دستگاههای لیزری مانند DIAGNOdent برای تشخیص دقیق پوسیدگی استفاده میکنند.
مزایا:
- بدون درد
- تشخیص پوسیدگیهای اولیه که با چشم دیده نمیشوند
- اندازهگیری عددی شدت پوسیدگی
ترنسایلومینیشن (Transillumination)
در این روش نور از میان دندان عبور داده میشود.
پوسیدگیهای بین دندانی و شکستگیهای مویی بهصورت سایه دیده میشوند.
این روش بهخصوص برای تشخیص پوسیدگیهای کوچک بسیار دقیق است.
بررسی با دوربین داخل دهانی (Intraoral Camera)
دندانپزشک با استفاده از دوربین کوچک داخل دهانی، دندان را بزرگنمایی کرده و تصویری دقیق از شکستگیها و پوسیدگیها تهیه میکند.
این روش برای آگاهسازی بیمار و تشخیص بهتر بسیار کاربردی است.
تستهای فیزیکی و عملکردی
دندانپزشک ممکن است از شما بخواهد:
- روی دندان فشار دهید
- چیزی را بجوید
- به نقاط مختلف دندان ضربه ملایم وارد کند
این کار برای تشخیص حساسیت و احتمال درگیری عصب انجام میشود.
ترمیم دندان عقل
خیلیها فکر میکنند دندان عقل همیشه باید کشیده شود، اما این تصور اشتباه است. اگر دندان عقل در جای درست رشد کرده باشد و پوسیدگی آن سطحی باشد، میتوان آن را با کامپوزیت یا آمالگام ترمیم کرد.
ترمیم دندان عقل باعث میشود:
- از دردهای شدید جلوگیری شود
- عفونت و تورم رخ ندهد
- فضای دندانهای کناری حفظ شود
- از تخریب استخوان جلوگیری شود
اما اگر دندان عقل نهفته باشد، نیمهرشد کرده باشد یا به دندان کناری فشار بیاورد، کشیدن آن انتخاب بهتری است.
آیا ترمیم دندان درد دارد؟
ترمیم دندان معمولاً بدون درد انجام میشود، زیرا ابتدا دندان بیحس میشود. ممکن است هنگام کار کمی فشار یا لرزش احساس کنید، اما درد واقعی وجود ندارد.
بعد از درمان ممکن است برای چند روز حساسیت مختصری داشته باشید، مخصوصاً هنگام خوردن غذاهای سرد یا شیرین. این حساسیت طبیعی است.
اما اگر درد شدید بیش از یک هفته طول بکشد، نشانه مشکل در عصب یا پرکردگی است و باید بررسی شود.
مراقبتهای بعد از ترمیم دندان
پس از ترمیم دندان، رعایت نکات مراقبتی نقش بسیار مهمی در افزایش عمر پرکردگی و جلوگیری از بروز آسیبهای مجدد دارد. حتی بهترین مواد ترمیمی نیز اگر درست مراقبت نشوند، ممکن است زودتر از حد انتظار دچار ترک، شکستگی یا نشت شوند. بنابراین رعایت موارد زیر به حفظ سلامت دندان و دوام ترمیم کمک زیادی میکند:
پرهیز از خوردن غذاهای سفت تا چند ساعت پس از ترمیم
بعد از انجام ترمیم، مخصوصاً اگر از بیحسی استفاده شده باشد، بهتر است تا چند ساعت از خوردن غذاهای سفت، چسبناک یا بسیار داغ خودداری کنید.
این کار باعث میشود:
- به ترمیم تازه فشار وارد نشود
- از گاز گرفتن گونه و زبان بیحس جلوگیری شود
- مواد ترمیمی زمان کافی برای تثبیت پیدا کنند
در ساعات اولیه، غذاهای نرم و ولرم بهترین انتخاب هستند.
توجه به حساسیت موقت به گرما و سرما
پس از ترمیم دندان، احساس حساسیت نسبت به نوشیدنیها یا خوراکیهای خیلی سرد و گرم طبیعی است. این حساسیت معمولاً طی چند روز تا چند هفته برطرف میشود.
برای کنترل این وضعیت:
- از مصرف بستنی، چای داغ یا نوشیدنی یخدار خودداری کنید
- از سمت مقابل دهان برای جویدن استفاده کنید
- در صورت تداوم بیش از سه هفته، مشکل را با دندانپزشک مطرح نمایید
این حساسیت اغلب نتیجه تحریک موقت عصب و بافتهای داخلی دندان است و نیاز به نگرانی ندارد.
پرهیز از جویدن مواد سخت یا آسیبزننده
ترمیم دندان اگرچه محکم است، اما نسبت به دندان طبیعی مقاومت کمتری دارد. بنابراین جویدن مواد سخت میتواند به آن آسیب بزند.
چیزهایی که نباید با دندان ترمیمشده جویده شوند شامل:
- یخ
- آجیلهای بسیار سفت مثل فندق و بادام درسته
- آبنباتهای سخت
- تهدیگ و خوراکیهای خشک و ترد
- باز کردن بستهها یا پارهکردن اجسام با دندان
جویدن این موارد ممکن است باعث ایجاد ترک، لبپریدگی یا شکستگی مواد ترمیمی شود.
اهمیت چکاپ و ویزیت منظم هر شش ماه
حتی اگر هیچ درد یا مشکلی احساس نکنید، معاینه دورهای هر شش ماه یکبار ضروری است.
در این جلسات، دندانپزشک موارد زیر را بررسی میکند:
- سالم بودن مرز ترمیم
- عدم نشت و نفوذ باکتری
- جلوگیری از پوسیدگی مجدد در زیر ترمیم
- اصلاح ارتفاع پرکردگی در صورت نیاز
چکاپ منظم باعث میشود مشکلات کوچک قبل از تبدیل شدن به عصبکشی یا شکستگی شدید، بهموقع درمان شوند.
استفاده از نایتگارد برای افراد دارای دندانقروچه
اگر عادت به دندانقروچه (Bruxism) دارید، ترمیمهای دندانی شما در خطر بیشتری قرار میگیرند. فشار شدید فک هنگام خواب میتواند:
- باعث ترک خوردن پرکردگی
- لبپریدگی یا شکستگی ترمیم
- سایش مواد ترمیمی
- و حتی درد فکی شود
برای جلوگیری از این مشکلات، استفاده از نایتگارد سفارشی که توسط دندانپزشک ساخته میشود، بهترین راهکار است. این وسیله مانند محافظ عمل کرده و از دندانها در برابر فشارهای شدید محافظت میکند.
اگر ترمیم دندان انجام نشود چه اتفاقی میافتد؟
نادیده گرفتن پوسیدگی حتی اگر کوچک باشد، مثل نادیده گرفتن یک سوراخ کوچک روی دیوار است؛
در ابتدا بیاهمیت بهنظر میرسد اما بهتدریج بزرگتر شده و تبدیل به مشکل بزرگتری میشود.
عوارض عدم ترمیم دندان:
- پیشرفت پوسیدگی و رسیدن به عصب
- دردهای شدید
- عفونت و آبسه
- نیاز به عصبکشی
- تخریب شدید دندان و نیاز به روکش
- احتمال کشیدن دندان
انواع مواد برای ترمیم دندان و پرکردن
ترمیم دندان به منظور بازگرداندن شکل، عملکرد و زیبایی آن انجام میشود و انتخاب ماده مناسب به محل دندان، اندازه پوسیدگی، فشار جویدن، زیبایی موردنظر، حساسیت بیمار و بودجه بستگی دارد.
آمالگام
یکی از قدیمیترین مواد پرکردنی است و به دلیل ترکیب نقره، قلع و جیوه، رنگ نقرهای دارد. این ماده بسیار مقاوم و بادوام است و برای دندانهای آسیاب که فشار زیادی تحمل میکنند، گزینهای مناسب محسوب میشود. پر کردن دندان با آمالگام سریع و کمهزینه است و کار با آن برای دندانپزشک راحت است. با این حال، ظاهر تیره و نیاز به تراشیدن بخشی از دندان سالم از معایب آن محسوب میشوند. هرچند آمالگام حاوی جیوه است، اما تحقیقات علمی نشان دادهاند که برای بزرگسالان و کودکان بالای شش سال بیخطر است، هرچند در موارد بارداری یا کودکان کمسن، تصمیمگیری باید با دندانپزشک باشد.
کامپوزیت
مادهای همرنگ دندان است که ظاهر طبیعی ایجاد میکند و نیاز به تراشیدن زیاد دندان سالم ندارد. این ماده برای ترمیم پوسیدگیهای کوچک و متوسط و دندانهای جلویی مناسب است و به دلیل چسبندگی قوی، ساختار دندان را تقویت میکند و آن را در برابر سرما و گرما عایق میسازد. پر کردن دندان با کامپوزیت زمان بیشتری میبرد و در برابر لک شدن با چای و قهوه حساس است، اما به دلیل زیبایی طبیعی و حفظ بیشتر دندان سالم، برای دندانهایی که در معرض دید هستند بسیار مناسب است.
سرامیک یا پرسلن
مادهای غیر فلزی است که در لابراتوار تهیه میشود و ظاهری کاملاً طبیعی دارد. این ماده به دندان چسبانده نمیشود و به همین دلیل برای ترمیمهایی که نیاز به زیبایی بالایی دارند انتخاب میشود. استفاده از سرامیک هزینه بیشتری نسبت به آمالگام و کامپوزیت دارد و به دلیل حجم بالای ماده، تراشیدن دندان سالم بیشتری نیاز است، اما دوام و زیبایی آن عالی است.
ترمیم با طلا
گرانترین گزینه است و برای مواقعی که استحکام بسیار بالا لازم باشد کاربرد دارد. ترمیمهای طلایی طول عمر بسیار بالایی دارند و مانع نفوذ باکتری و مواد غذایی میشوند، اما ظاهر مشخص و غیر طبیعی آن باعث میشود بیشتر برای دندانهای عقبی استفاده شود.
اینله و اونله
نوعی ترمیم بین پرکردگی ساده و روکش است و برای دندانهای دارای پوسیدگی متوسط تا شدید مناسب است. این ترمیمها معمولا از طلا یا سرامیک ساخته میشوند و طول عمر بیشتری نسبت به پرکردگی معمولی دارند. برای آمادهسازی آن لازم است از دندان قالب گرفته شود و معمولاً دو جلسه برای قرار دادن آن نیاز است.
در برخی شرایط، دندانپزشک از پرکردگی موقت استفاده میکند. این ماده به طور موقت دندان را محافظت میکند تا زمان آماده شدن ترمیم دائمی یا کاهش درد بعد از عصبکشی، دندان آسیب بیشتری نبیند.
انتخاب بهترین ماده ترمیمی به اندازه پوسیدگی، میزان فشار جویدن، قرارگیری دندان در معرض دید، احتمال پوسیدگی مجدد و حساسیت بیمار بستگی دارد. برای پوسیدگیهای بزرگ در دندانهای عقب که فشار جویدن بالایی دارند، آمالگام یا طلا مناسب است. اگر دندان در معرض دید است و زیبایی اهمیت دارد، کامپوزیت یا سرامیک اولویت دارند. همچنین برای افرادی که حساسیت به فلز دارند، کامپوزیت تنها گزینه ایمن محسوب میشود.