کشیدن دندان

کشیدن دندان یکی از درمان‌هایی است که بسیاری از افراد حتی با شنیدن نام آن احساس نگرانی می‌کنند، اما واقعیت این است که این روش تنها زمانی انجام می‌شود که بهترین و ایمن‌ترین راه برای حفظ سلامت دهان و جلوگیری از پیشرفت آسیب باشد. امروزه با وجود تجهیزات پیشرفته، بی‌حسی‌های قوی و تکنیک‌های نوین دندان‌پزشکی، کشیدن دندان به یک فرایند سریع، بدون درد و کاملاً کنترل‌شده تبدیل شده است. در این مقاله به شما توضیح می‌دهیم چه زمانی نیاز به کشیدن دندان دارید، این درمان چگونه انجام می‌شود، چه مراقبت‌هایی بعد از آن ضروری است و چه نکاتی به کاهش درد و جلوگیری از عوارض کمک می‌کند. اگر درباره این فرایند سوال دارید یا نگرانید، خواندن این مطلب می‌تواند تمام ابهامات شما را برطرف کند.

انواع کشیدن دندان

کشیدن دندان بسته به نوع دندان، میزان دسترسی، وضعیت ریشه‌ها و شرایط لثه می‌تواند از یک روش ساده تا یک جراحی کامل متغیر باشد. به‌طور کلی کشیدن دندان به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود: کشیدن ساده و کشیدن جراحی. اما هر کدام زیرشاخه‌ها و کاربردهای مخصوص به خود دارند.

کشیدن ساده (Simple Extraction)

این روش زمانی انجام می‌شود که دندان کاملاً از لثه بیرون آمده باشد و دسترسی به آن آسان باشد.

ویژگی‌ها:

• بدون نیاز به برش لثه
• معمولاً با ابزارهای ساده (الیواتور و فورسپس) انجام می‌شود
• بیمار فقط کمی فشار احساس می‌کند
• مناسب برای دندان‌های سالمی که فقط پوسیده یا لق شده‌اند

برای چه دندان‌هایی مناسب است؟

• دندان‌های عقل کاملاً روییده
• دندان‌های پوسیده معمولی
• دندان‌هایی که لق شده‌اند
• دندان شیری که نیازی به جراحی ندارد

کشیدن جراحی (Surgical Extraction)

این روش زمانی استفاده می‌شود که دندان به‌راحتی قابل دسترسی نیست یا نهفته باشد.

ویژگی‌ها:

• نیاز به برش لثه
• گاهی نیاز به تراشیدن مقدار کمی از استخوان
• ممکن است دندان به چند قسمت تقسیم شود
• معمولاً همراه با بخیه است
• تحت بی‌حسی کامل انجام می‌شود

برای چه مواردی لازم است؟

• دندان عقل نهفته یا نیمه‌نهفته
• دندان‌های با ریشه‌های خمیده و پیچیده
• دندان شکسته تا سطح لثه
• دندان‌هایی که به استخوان چسبیده‌اند

کشیدن دندان شکسته یا تخریب‌شده (Complex Extraction)

یک نوع کشیدن میانی بین ساده و جراحی است.

مناسب برای:

• دندانی که تاج آن شکسته ولی ریشه سالم است
• دندان‌هایی که فقط کمی برش لثه نیاز دارند
• دندان‌های شدیداً پوسیده که گرفتن آن با فورسپس ممکن نیست

کشیدن دندان نهفته (Impacted Tooth Extraction)

این نوع معمولاً برای دندان عقل اتفاق می‌افتد.

انواع نهفتگی:

• نهفتگی کامل: کاملاً زیر لثه و استخوان
• نهفتگی نیمه‌نهفته: بخشی از تاج دیده می‌شود
• نهفتگی زاویه‌دار: افقی یا مایل روی دندان دیگر فشار می‌آورد

کشیدن این دندان‌ها همیشه به روش جراحی انجام می‌شود.

کشیدن دندان با آرام‌بخشی یا بیهوشی

در موارد خاص مثل ترس شدید بیمار، جراحی‌های سخت یا نهفتگی عمیق، کشیدن ممکن است همراه با:

• آرام‌بخشی خوراکی
• آرام‌بخشی وریدی
• بیهوشی کامل (فقط در اتاق عمل)

انجام شود.

کشیدن دندان شیری (Pediatric Extraction)

برای کودکان روش متفاوت‌تری دارد:

• معمولاً ساده و بدون جراحی
• با بی‌حسی بسیار سبک
• گاهی برای ایجاد فضای مناسب جهت ارتودنسی انجام می‌شود

مراحل کشیدن دندان

کشیدن دندان در دندان‌پزشکی یک فرایند کاملاً علمی و کنترل‌شده است که از بررسی اولیه آغاز می‌شود و تا مراقبت‌های بعد از درمان ادامه پیدا می‌کند. این مراحل بسته به نوع دندان، میزان عفونت و شکل ریشه‌ها ممکن است ساده یا نیازمند جراحی باشند. در ادامه تمام مراحل کشیدن دندان را از ابتدا تا انتها با جزئیات کامل توضیح می‌دهیم:

۱. ارزیابی و معاینه اولیه

اولین مرحله، معاینه دهان و بررسی وضعیت دندان است. دندان‌پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:

• شدت پوسیدگی
• وجود عفونت یا التهاب لثه
• وضعیت استخوان اطراف دندان
• امکان ترمیم دندان یا نیاز به کشیدن

در همین مرحله شرایط پزشکی بیمار نیز بررسی می‌شود، مانند فشار خون، دیابت یا مصرف داروهای خاص.

۲. عکس‌برداری (رادیوگرافی)

برای اینکه دندان‌پزشک به شکل دقیق‌تری وضعیت ریشه‌ها و استخوان فک را ببیند، عکس OPG یا پری‌اپیکال گرفته می‌شود. رادیوگرافی کمک می‌کند موارد زیر مشخص شود:

• طول و انحنای ریشه
• احتمال شکستن ریشه
• نزدیکی ریشه به عصب
• وجود کیست، آبسه یا حفره عفونی

این مرحله برای جلوگیری از خطرات احتمالی ضروری است.

۳. تشخیص نوع کشیدن (ساده یا جراحی)

پس از بررسی عکس، دندان‌پزشک تعیین می‌کند که دندان با کدام روش باید خارج شود:

• کشیدن ساده: دندان سالم‌تر یا قابل‌مشاهده با یک انبر خارج می‌شود.
• کشیدن جراحی: برای دندان‌های نهفته، شکسته یا دندان عقل نیاز به برش لثه و گاهی تراش استخوان وجود دارد.

۴. آماده‌سازی بیمار

پیش از انجام کار، دندان‌پزشک:

• محیط دهان را ضدعفونی می‌کند
• ابزار مناسب را آماده می‌سازد
• به بیمار توضیح می‌دهد چه اتفاقی می‌افتد
• فشار خون و وضعیت عمومی او را بررسی می‌کند

این مرحله باعث کاهش اضطراب و پیشگیری از حوادث احتمالی می‌شود.

۵. تزریق بی‌حسی

بی‌حسی مهم‌ترین بخش کشیدن دندان است، زیرا درد را به صفر می‌رساند. بی‌حسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بی‌حسی موضعی داخل لثه
• بی‌حسی عصب فکی (خصوصاً برای دندان‌های پایین)
• ژل بی‌حسی برای کاهش درد تزریق

پس از چند دقیقه، دندان و اطراف آن کاملاً بی‌حس می‌شود و بیمار تنها فشار حس می‌کند، نه درد.

۶. شل کردن بافت‌ها و آزاد کردن دندان

دندان‌پزشک با ابزار مخصوص، بافت‌های نگه‌دارنده دندان یعنی رباط‌ها را شل می‌کند. در این مرحله:

• الویاتور زیر لثه قرار می‌گیرد
• دندان به آرامی حرکت داده می‌شود
• اتصال‌های بافتی پاره شده و دندان آماده خروج می‌شود

این مرحله اساس کار کشیدن دندان است.

۷. بیرون آوردن دندان

وقتی دندان شل شد، با فورسپس (انبر دندان) خارج می‌شود. نحوه خروج بسته به وضعیت دندان متفاوت است:

در کشیدن ساده:

• دندان بدون برش از حفره خارج می‌شود
• حرکت آرام و کنترل‌شده انجام می‌شود

در کشیدن جراحی:

• لثه برش می‌خورد
• استخوان کمی تراشیده می‌شود
• دندان ممکن است به چند تکه تقسیم شود
• همه قطعات با دقت خارج می‌شوند

این مرحله ممکن است چند دقیقه تا نیم‌ساعت طول بکشد.

۸. بررسی حفره و کنترل خونریزی

پس از خروج دندان:

• حفره دندان (سوکت) از نظر باقی‌ماندن ریشه بررسی می‌شود
• محل جراحی شستشو داده می‌شود
• خون‌ریزی کنترل می‌گردد
• در صورت نیاز مواد دارویی مخصوص داخل حفره گذاشته می‌شود

هدف از این مرحله، جلوگیری از عفونت و شروع فرایند ترمیم است.

۹. بخیه زدن (در صورت لازم)

اگر کشیدن از نوع جراحی باشد یا لثه نیاز به بستن داشته باشد، بخیه زده می‌شود. بخیه‌ها انواع مختلفی دارند:

• جذبی: خودبه‌خود طی چند روز محو می‌شود
• غیرجذبی: باید بعد از ۵–۷ روز کشیده شود

بخیه‌ها به ترمیم سریع‌تر کمک می‌کنند.

۱۰. قرار دادن گاز استریل برای تشکیل لخته

گاز استریل روی محل قرار داده می‌شود تا لخته خون ایجاد شود.
بیمار باید:

• آن را ۳۰–۴۵ دقیقه نگه دارد
• از صحبت زیاد، مکیدن، نوشیدنی داغ و سیگار خودداری کند

لخته خون مهم‌ترین عامل در بهبودی است.

مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان

رعایت مراقبت‌های پس از کشیدن دندان، نقش بسیار مهمی در تسریع روند بهبود و جلوگیری از عوارضی مثل عفونت یا «خشکی سوکت» دارد. توجه به نکات زیر می‌تواند باعث کاهش درد، کنترل خون‌ریزی و ترمیم سریع‌تر بافت لثه شود.

نگه داشتن گاز استریل تا ۳۰ تا ۴۵ دقیقه

قرار دادن گاز استریل روی محل دندان کشیده‌شده به تشکیل لخته خون کمک می‌کند. لخته خون اولین مرحله در ترمیم طبیعی بدن است، بنابراین گاز را تا زمان گفته‌شده با فشار ملایم نگه دارید و زود آن را برندارید.

عدم شستشوی دهان تا ۲۴ ساعت اول

در ساعات اولیه، هرگونه شستشو با آب، دهان‌شویه یا آب نمک می‌تواند لخته خون را از بین ببرد. این کار احتمال خون‌ریزی مجدد و بروز درد را افزایش می‌دهد، بنابراین تا یک روز کامل از شستشوی دهان خودداری کنید.

استفاده از کمپرس سرد روی گونه

قرار دادن یخ یا کمپرس سرد روی ناحیه بیرونی گونه به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه (با فاصله زمانی) باعث کاهش تورم و کنترل درد می‌شود. استفاده از کمپرس سرد طی ۲۴ ساعت اول بیشترین تأثیر را دارد.

پرهیز از غذاهای سفت، داغ و چسبنده

برای جلوگیری از تحریک لثه و آسیب به لخته خون، بهتر است از خوردن غذاهای زیر پرهیز کنید:

• غذاهای سفت مثل آجیل، چیپس، بیسکویت
• غذاهای بسیار گرم
• غذاهای چسبنده مثل نان لواش یا آدامس

در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، غذاهای نرم و ولرم مثل سوپ، پوره، ماست و سیب‌زمینی انتخاب‌های بهتری هستند.

عدم مصرف سیگار، قلیان و الکل تا ۷۲ ساعت

کشیدن دخانیات یا مصرف نوشیدنی‌های الکلی می‌تواند لخته خون را از بین ببرد و منجر به «خشکی حفره» شود؛ وضعیتی بسیار دردناک که روند ترمیم را چندین روز عقب می‌اندازد. بهتر است مصرف آنها را تا سه روز کامل قطع کنید.

مصرف کامل داروهای تجویزی

داروهای تجویز شده توسط دندان‌پزشک—که معمولاً شامل آنتی‌بیوتیک، مسکن و دهان‌شویه مخصوص (برای بعد از ۲۴–۴۸ ساعت)—هستند، باید طبق دستور مصرف شوند. مصرف کامل داروها:

• از عفونت جلوگیری می‌کند
• درد را کنترل می‌کند
• روند بهبود زخم را تسریع می‌بخشد

بعد از کشیدن دندان چی بخوریم؟

انتخاب غذای مناسب اهمیت زیادی دارد؛ چون لثة در حال ترمیم است و هر غذای سفت، داغ یا چسبنده می‌تواند لخته خون را از بین ببرد و روند بهبود را مختل کند. بنابراین در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول، باید غذاهایی را انتخاب کنید که نرم، خنک یا ولرم و بدون نیاز به جویدن زیاد باشند. در ادامه بهترین گزینه‌ها را معرفی می‌کنیم:

۱. غذاهای نرم و بدون نیاز به جویدن

• پوره سیب‌زمینی
• سوپ رقیق و ولرم
• حلیم و فرنی
• ماست ساده
• ژله و دسرهای نرم

۲. غذاهای خنک برای کاهش درد و التهاب

• بستنی ساده بدون مغز
• ماست سرد
• کمپوت سرد (بدون تکه‌های سفت)
• اسموتی‌های نرم و رقیق (بدون نی)

۳. پروتئین‌های نرم برای ترمیم سریع‌تر

• تخم‌مرغ آب‌پز نرم یا نیمرو لطیف
• پنیرهای نرم و کم‌نمک
• ماهی پخته و ریش‌ریش شده

۴. میوه‌ها و سبزیجات نرم‌شده

• موز له‌شده
• پوره سیب
• پوره هویج، کدو یا سیب‌زمینی شیرین

۵. نوشیدنی‌های مناسب (بدون نی)

• آب
• شیر
• آبمیوه‌های طبیعی و رقیق
• سوپ‌های سبک و ولرم

چه چیزهایی نباید بخوریم؟

تا چند روز از خوردن موارد زیر پرهیز کنید:

• غذاهای سفت: آجیل، ته‌دیگ، چیپس
• غذاهای چسبنده: آدامس، گز، نان لواش
• غذاهای خیلی داغ
• نوشیدنی با نی
• غذاهای تند و ادویه‌دار

این مواد باعث آسیب لثه، خون‌ریزی و کند شدن ترمیم می‌شوند.

انواع دندان عقل

دندان عقل با توجه به نحوه رشد و محل قرارگیری در دهان، شکل‌های مختلفی پیدا می‌کند:

دندان عقل روییده: دندان کاملاً از لثه خارج شده و دیده می‌شود.

دندان عقل نیمه‌نهفته: بخشی از دندان مشخص است اما قسمت دیگر همچنان زیر لثه قرار دارد.

دندان عقل نهفته: کل دندان داخل لثه یا استخوان گیر کرده و اصلاً بیرون نزده است.

دندان عقل زاویه‌دار یا کج رشد کرده: دندان به‌جای عمودی رشد کردن، افقی یا مایل قرار گرفته و معمولاً نیاز به جراحی برای خارج‌سازی دارد.

مراحل کشیدن دندان عقل

1. معاینه و عکس‌برداری:دندان‌پزشک از عکس OPG یا CBCT استفاده می‌کند تا ریشه دندان و موقعیت آن دقیق بررسی شود.
2. تزریق بی‌حسی:دندان عقل معمولاً با بی‌حسی کامل کشیده می‌شود؛ بنابراین هیچ دردی احساس نمی‌کنید.
3. برش لثه (در صورت نیاز):برای دندان‌های نهفته یا نیمه‌نهفته، روی لثه برش داده می‌شود.
4. خارج کردن دندان:گاهی دندان یک‌تکه بیرون می‌آید، گاهی لازم است به چند قطعه تقسیم شود.
5. بخیه:اگر جراحی انجام شده باشد، محل آن بخیه زده می‌شود.
6. گذاشتن گاز استریل:برای تشکیل لخته خون و جلوگیری از خونریزی.